Grauwe schimmel bij cannabis: Botrytis aan de toppen herkennen en voorkomen
Grauwe schimmel bij cannabis is de aantasting van de toppen door de schimmel Botrytis cinerea, in het Engels bekend als bud rot. De schimmel is te herkennen aan bruine, waterig aanvoelende vlekken in de bloemtrossen, aan afstervend, bruin verkleurd weefsel en later aan een grijsbruine sporenmassa. Preventie draait vooral om het klimaat: voorlichtingsbladen van Amerikaanse universiteiten noemen voor kassen een relatieve luchtvochtigheid onder 50 %, daarnaast luchtbeweging in het gewas en zo kort mogelijke natte periodes op de planten.
Volgens NC State Extension tast de schimmel meer dan 200 plantensoorten aan, waaronder aardbeien, wijnstokken en groenten. Bij cannabis behoort hij tot de ziekteverwekkers die de bloemtrossen van de plant rechtstreeks aantasten. Een overzichtsartikel in het vaktijdschrift Pest Management Science (2021) stelt de economische schade door dit soort bloemaantastende ziekteverwekkers vóór en na de oogst op tot 20 %.
Hoe herken je grauwe schimmel aan cannabistoppen
Het begint met bruine, waterig doorschijnende vlekken op de toppen. Daarna sterft het weefsel af, verkleurt bruin en kan een grijsbruine sporenmassa vormen, zoals het handboek voor plantenziekten van de Pacific Northwest beschrijft. Op de stengel verschijnen gelige plekken en kankerplekken, die bij dichte, zware begroeiing takken kunnen doen afbreken of stengels kunnen doen scheuren. In het stengelweefsel ontstaan soms kleine zwarte sclerotiën, waarmee de schimmel overleeft.
Een meerjarig onderzoek naar cannabis uit indoorteelt, kassen en buitenteelt (Frontiers in Plant Science, 2019) vond op aangetaste toppen bruine verkleuringen, afgestorven schutblaadjes en bladeren, en afgebroken weefsel. Nadat de monsters 48 uur in een plastic zak waren geïncubeerd, groeide daarop grijsbruin mycelium. In zware gevallen met tot 50 % aangetaste planten droegen ook de bladeren vlekken. Volgens de auteurs kwamen zulke bladinfecties alleen voor bij hoge sporendruk en bij planten kort voor de oogst.
Vakportalen uit de cannabissector beschrijven eensluidend dat de rot vaak van binnenuit dichte toppen bij de steel begint en pas later van buiten zichtbaar wordt. Bij het openen van zulke toppen is volgens deze bronnen zacht, papperig, grijs tot bruin verkleurd weefsel te zien. Als extra kenmerk noemen ze een muffe geur.
Onder welke omstandigheden infecteert Botrytis de toppen
Botrytis cinerea is een zwakteparasiet. Volgens Utah State University dringt de schimmel alleen binnen via wonden of afstervende plantendelen. Het handboek van de Pacific Northwest noemt verzwakt, beschadigd en verouderend weefsel als toegangspoort. De sporen verspreiden zich via de wind of door opspattend water; in de bodem en in plantenresten overleeft de schimmel als sclerotiën.
Voor infectie heeft de schimmel een hoge luchtvochtigheid en vrij water op het plantoppervlak nodig. Bij de temperatuur lopen de voorlichtingsbladen uiteen:
Bron | Gunstig temperatuurbereik | Extra informatie |
|---|---|---|
University of Kentucky (2021, Botrytis-ziekten algemeen) | 15 tot 24 °C | boven 30 °C geen infecties meer |
Handboek van de Pacific Northwest (hennep, 2026) | 50 tot 80 °F (circa 10 tot 27 °C) | optimum 68 °F (20 °C) |
NC State Extension (hennep, 2024) | 65 tot 75 °F (circa 18 tot 24 °C) | koele, vochtige omstandigheden |
Utah State University (hennep) | 65 tot 75 °F (circa 18 tot 24 °C) | vocht en natheid door regen of beregening |
Een voorlichtingsblad van de University of Kentucky over Botrytis-ziekten noemt 90 % relatieve luchtvochtigheid als optimum voor infecties. Beschadigd weefsel kan volgens dit blad al vanaf 80 % worden aangetast. Voor hennep ziet Utah State University een risico wanneer de luchtvochtigheid in de kas een week of langer hoog blijft, of wanneer het buiten koel regent.
Waarom dichte toppen en nat herfstweer het risico vergroten
Rassen met grote, compacte bloemtrossen worden volgens het overzichtsartikel in Pest Management Science vaker ziek dan rassen met kleinere, losser opgebouwde toppen. De auteurs verklaren dit door de betere luchtbeweging in losse trossen, maar noemen deze verklaring een aanname.
Buiten kan de toprot bij koel, nat weer verwoestend zijn. Hetzelfde artikel beschrijft ook dat het aantal sporen van plantpathogene schimmels en meeldauw in de lucht met het seizoen schommelt en in de herfst hoger is, wat vooral de buitenteelt raakt. Regen in de periode waarin de toppen rijpen kan volgens het Pacific Northwest-handboek grote uitbraken veroorzaken.
Grauwe schimmel binnen en in de kas voorkomen
Voor kassen noemen de voorlichtingsbladen van Utah State University, NC State Extension en het Pacific Northwest-handboek eensluidend een relatieve luchtvochtigheid onder 50 %. Het handboek voegt daar warme temperaturen en een hoge lichtintensiteit aan toe. Hoe temperatuur en luchtvochtigheid samen het dampdruktekort beïnvloeden, is te zien met de VPD-rekentool.
Een overzichtsartikel over ziektebeheersing in cannabiskassen (Plants, 2024) hanteert voor de bloeifase een ander kader: 23 tot 28 °C bij 50 tot 70 % relatieve luchtvochtigheid. Als streefwaarde voor luchtbeweging, waarbij micro-organismen worden onderdrukt, noemt het artikel 0,5 tot 1,0 m/s. Een lagere plantdichtheid kan volgens dit artikel de luchtvochtigheid in de kas aanzienlijk verlagen. Vanaf de zesde bloeiweek stellen de auteurs een dagelijkse controle op toprot voor.
De voorlichtingsbladen van de universiteiten noemen verder deze teeltmaatregelen:
verwondingen aan planten en toppen vermijden, omdat de schimmel via wonden binnendringt
geen overbemesting, volgens het Pacific Northwest-handboek vooral niet met stikstof
apparatuur en gereedschap reinigen, volgens Utah State University met een oplossing van 10 tot 15 % huishoudbleek
afgestorven en aangetaste planten en plantendelen uit het gewas verwijderen
Botrytis buiten voorkomen
Het Pacific Northwest-handboek noemt onderhoud van het bladerdek de belangrijkste preventieve maatregel. Grotere afstanden tussen planten en rijen, en een geschikte oriëntatie van de rijen, moeten lucht door het gewas laten stromen. Tijdens en na de bloei wordt volgens het handboek spaarzaam water gegeven, van onderaf in plaats van over het gewas en 's ochtends, zodat het blad voor zonsondergang kan opdrogen. Planten mogen niet 12 uur of langer nat blijven.
Eerder oogsten om verliezen te beperken
Vergunninghouders verwijderen aangetaste toppen en oogsten eerder om sporenvorming en verspreiding te beperken. Het overzichtsartikel uit 2021 noemt beide methoden geschikt om uitbraken te verminderen, maar beschrijft ze als arbeidsintensief. Volgens het overzichtsartikel uit 2024 kan oogsten na 6 in plaats van 8 weken bloemontwikkeling de Botrytis-aantasting verminderen. Bij sommige genotypes kan dat ten koste gaan van opbrengst en werkzame stoffen.
Aangetaste toppen verwijderen en afvoeren
Een Botrytis-infectie is volgens Utah State University niet te genezen. Het voorlichtingsblad schrijft voor om aangetaste planten onmiddellijk te verwijderen, zodat er minder sporen ontstaan. Ook het overzichtsartikel uit 2024 noemt het verwijderen en afvoeren van aangetaste bloemtrossen.
Hoe met aangetast plantmateriaal wordt omgegaan, beschrijft het Duitse Umweltbundesamt aan de hand van grauwe schimmel bij aardbeien. Aangetaste plantendelen worden daarbij snel verwijderd en via het huis- of gft-afval afgevoerd, omdat niet elke composthoop de temperatuur bereikt die de ziekteverwekker doodt.
Voor cannabis uit particuliere thuisteelt geldt in Duitsland bovendien het Konsumcannabisgesetz (KCanG), de Duitse cannabiswet. Volgens § 9 lid 2 KCanG mag deze cannabis niet aan derden worden doorgegeven. § 10 KCanG verplicht om cannabis op de woonplaats en de gewone verblijfplaats door geschikte maatregelen te beschermen tegen toegang door derden, met name kinderen en jongeren.
Veelgestelde vragen
Hoe herken je Botrytis aan cannabistoppen?
Kenmerkend zijn bruine, waterig aanvoelende vlekken op de toppen, afstervend, bruin verkleurd weefsel en later een grijsbruine sporenmassa. Vakportalen uit de cannabissector beschrijven verder dat de rot vaak van binnenuit dichte toppen begint en muf ruikt.
Bij welke luchtvochtigheid ontstaat grauwe schimmel?
Een voorlichtingsblad van de University of Kentucky noemt 90 % relatieve luchtvochtigheid als optimum voor infecties; beschadigd weefsel kan al vanaf 80 % worden aangetast. Als gunstige temperatuur wordt 15 tot 24 °C genoemd.
Wat betekent bud rot?
Bud rot is de Engelse benaming voor toprot bij cannabis en hennep, vooral veroorzaakt door de schimmel Botrytis cinerea.
Is Botrytis bij cannabis te behandelen?
Volgens Utah State University is een infectie niet te genezen. Aangetaste planten worden daarom onmiddellijk verwijderd, zodat er minder sporen ontstaan.
Hoe worden door grauwe schimmel aangetaste plantendelen afgevoerd?
Het Duitse Umweltbundesamt beschrijft aan de hand van aardbeien dat aangetaste plantendelen snel worden verwijderd en via het huis- of gft-afval worden afgevoerd. Niet elke composthoop bereikt de temperatuur die de ziekteverwekker doodt.
Bronnen
Gray Mold of Industrial Hemp. Shelby Ferrell, Lindsey Thiessen, NC State University Extension
Hemp Bud Rot (Botrytis spp.), Utah State University Extension, Plant Health / IPM
UBA-Fragen: Sind die erhältlichen Mittel gegen Grauschimmel an Erdbeeren …, Umweltbundesamt
§ 9 KCanG – Privater Eigenanbau, Bundesministerium der Justiz
§ 10 KCanG – Schutzmaßnahmen im privaten Raum, Bundesministerium der Justiz
Stand van zaken: 22 oktober 2026
Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen vervanging voor medisch of therapeutisch advies. Neem bij vragen over je gezondheid contact op met een arts of een andere gekwalificeerde deskundige.